Дар шароити ҷаҳони муосир терроризм ва экстремизм ба яке аз хатарноктарин таҳдидҳо ба амнияти байналмилалӣ, суботи сиёсӣ ва оромии иҷтимоӣ табдил ёфтаанд. Ин падидаҳо сарҳад, миллат ва динро намешиносанд ва метавонанд дар ҳар ҷомеа, бахусус дар муҳити осебпазири иҷтимоӣ, реша давонанд. Терроризм бо роҳи зӯроварӣ ва тарс ҷомеаро бесубот месозад, дар ҳоле ки экстремизм заминаи идеологӣ ва равонии онро фароҳам меорад.

Дар чунин шароит, баланд бардоштани маърифати сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва ахлоқии шаҳрвандон, махсусан ҷавонон, аҳамияти аввалиндараҷа дорад. Муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва омӯзгорон дар пешгирии паҳншавии андешаҳои ифротӣ нақши калидӣ мебозанд.

Мафҳуми терроризм ва экстремизм

Терроризм ҳамчун фаъолияти ҷиноятии муташаккилона фаҳмида мешавад, ки бо истифода аз зӯроварӣ, таҳдид ва тарс барои расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ, идеологӣ ё динӣ амалӣ мегардад. Амалҳои террористӣ аксаран зидди аҳолии осоишта равона шуда, боиси талафоти ҷонӣ, харобии иқтисодӣ ва нооромии равонӣ мегарданд.

Экстремизм бошад, маҷмӯи ақидаҳо ва амалҳоест, ки бар радди меъёрҳои эътирофшудаи ҷомеа, таҳаммулнопазирӣ ва ифротгароӣ асос ёфтаанд. Экстремизм метавонад шаклҳои гуногун — сиёсӣ, динӣ, миллӣ ё иҷтимоӣ — дошта бошад ва аксар вақт ҳамчун заминаи идеологӣ барои терроризм хизмат мекунад.

Сабабҳои пайдоиш ва паҳншавии терроризм ва экстремизм

Пайдоиш ва густариши ин падидаҳо омилҳои гуногун доранд:

Омилҳои иҷтимоӣ ва иқтисодӣ

Бекорӣ, камбизоатӣ, нобаробарии иҷтимоӣ ва набудани имкониятҳои худтатбиқкунӣ метавонанд шахсро ба гурӯҳҳои ифротӣ наздик созанд.

Омилҳои маърифатӣ ва фарҳангӣ

Сатҳи пасти дониш, надоштани тафаккури интиқодӣ ва фаҳмиши нодурусти арзишҳои динӣ ё миллӣ заминаи мусоид барои ифротгароӣ фароҳам меорад.

Омилҳои сиёсӣ ва равонӣ

Норозигӣ аз воқеияти сиёсӣ, эҳсоси беадолатӣ, ё таъсири таблиғоти ғаразнок метавонад шахсро ба роҳҳои ифротӣ тела диҳад.

Омили иттилоотӣ

Шабакаҳои иҷтимоӣ ва интернет имрӯз ба воситаи асосии таблиғ ва ҷалби ҷавонон ба ҳаракатҳои экстремистӣ табдил ёфтаанд.

Ҷавонон ҳамчун гурӯҳи осебпазир

Ҷавонон аз лиҳози равонӣ ва иҷтимоӣ гурӯҳи ҳассос ба ҳисоб мераванд. Ҷустуҷӯи ҳувият, эҳсоси адолатталабӣ ва хоҳиши фаъол будан метавонад дар сурати набудани роҳнамоии дуруст онҳоро ба доми гурӯҳҳои ифротӣ кашад. Аз ин рӯ, ҷавонон бештар ҳадафи таблиғоти экстремистӣ қарор мегиранд.

Тарбияи дурусти шаҳрвандӣ, рушди тафаккури интиқодӣ ва фароҳам овардани имкониятҳои созандаи иҷтимоӣ метавонанд ин хатарро ба таври ҷиддӣ коҳиш диҳанд.

Нақши маориф ва донишгоҳ дар пешгирии экстремизм

Маориф яке аз муҳимтарин абзорҳои муборизаи пешгирикунанда бар зидди терроризм ва экстремизм мебошад. Донишгоҳ бояд муҳите бошад, ки дар он:

фарҳанги муколама ва таҳаммул ташаккул ёбад;

эҳтиром ба қонун ва арзишҳои инсонӣ тарғиб карда шавад;

донишҷӯён ба таҳлили интиқодии иттилоот омӯзонда шаванд;

арзишҳои ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ тақвият ёбанд.

Омӯзгорон бо дониш, мавқеи шаҳрвандӣ ва рафтори шахсии худ метавонанд барои донишҷӯён намунаи солим бошанд.

Терроризм ва экстремизм — зидди арзишҳои динӣ ва инсонӣ

Ҳеҷ як дини ҷаҳонӣ терроризм ва зӯровариро ҷонибдорӣ намекунад. Истифодаи дин барои сафед кардани амалҳои террористӣ таҳрифи ошкорои арзишҳои маънавӣ мебошад. Дин инсонро ба сулҳ, адолат, меҳрубонӣ ва эҳтироми ҳаёт даъват мекунад.

Аз ин рӯ, баланд бардоштани саводи динӣ ва фаҳмиши дурусти мафҳумҳои ахлоқӣ метавонад яке аз роҳҳои муҳими пешгирии ифротгароӣ бошад.

Роҳҳои пешгирии терроризм ва экстремизм

Барои пешгирии ин падидаҳои хатарнок тадбирҳои зерин аҳамияти махсус доранд:

таҳкими маориф ва тарбия;

баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ;

рушди фарҳанги таҳаммул ва ҳамзистӣ;

дастгирии иҷтимоии ҷавонон;

ҳамкории давлат, ҷомеа ва муассисаҳои таълимӣ;

мубориза бо таблиғоти ифротӣ дар фазои иттилоотӣ.

Пешгирӣ ҳамеша самараноктар аз мубориза бо оқибатҳо мебошад.

Терроризм ва экстремизм хатарҳои ҷиддӣ ба амнияти миллӣ, суботи иҷтимоӣ ва зиндагии осоиштаи мардум мебошанд. Мубориза бо онҳо танҳо бо роҳҳои қудратӣ маҳдуд намешавад, балки пеш аз ҳама тарбияи инсон, баланд бардоштани маърифат ва ташаккули ҷаҳонбинии солимро талаб мекунад.

Омӯзгорони муасисаҳои олӣ, ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа, метавонанд дар тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи сулҳ, қонунпазирӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ нақши сарнавиштсоз бозанд. Ҷомеае, ки бар дониш, таҳаммул ва адолат асос ёфтааст, ҳаргиз ба доми терроризм ва экстремизм намеафтад.

Машҳура Исмоилова,

устоди ДПДТТ ба номи академик М. Осимӣ дар шаҳри Хуҷанд