Иди Сада — яке аз ҷашнҳои бостонӣ ва равшангарони ҳуввияти фарҳангии мардуми ориёинажод, аз ҷумла тоҷикон аст. Ин ид ба фасли сармо рост меояд, вақте ки табиат ором аст, аммо дар дилҳои инсон умед ба гармии баҳор бедор мешавад. Маънои аслии Сада бо рӯшноӣ, оташ ва пирӯзии гармӣ бар сардӣ пайванд дорад: мардум дар ин рӯзҳо оташ меафрӯзанд, гирди он ҷамъ меоянд, суруд мехонанд, орзуҳои нек мекунанд ва ба зиндагӣ неруи тоза мебахшанд. Дар зеҳни мардумӣ оташ на танҳо гармӣ, балки рамзи покӣ, иттиҳод, эҳтиром ба меҳнат ва нигоҳдории хонадон аст.

Сада ҳамчун ҷашни “сари сад” дар фарҳанги мардумӣ маънои гузаштан аз марҳилаи сахти зимистон ва наздик шудани рӯзҳои рӯшанро низ дорад. Ин ид ба инсон ёд медиҳад, ки ҳатто дар сардиҳои зиндагӣ низ метавон чароғи умед афрӯхт. Дар паҳлуи ойинҳои зебо — аз қабили ҷамъомади маҳаллӣ, пухтани таомҳои суннатӣ, бахшидани ғизо ба ҳамсояҳо, дидорбинӣ бо калонсолон ва дуои хайр — Сада арзишҳои ахлоқиро зинда нигоҳ медорад: меҳрубонӣ, ҳамдигардастгирӣ, эҳтиром ба калонсолон ва қадршиносии заҳмати инсон.

Аҳамияти Сада имрӯз бештар аз як ҷашни таърихӣ аст. Дар шароити ҷаҳонишавӣ, ки бисёр суннатҳо фаромӯш мешаванд, эҳёи идҳои миллӣ ба мисли Сада маънии ҳифзи хотираи таърихӣ ва таҳкими ҳуввияти миллӣ дорад. Ин ид моро ба решаҳои фарҳанги худ бармегардонад ва ба наслҳои ҷавон мефаҳмонад, ки миллати мо танҳо бо забон ё ҷуғрофия не, балки бо тамаддун, ойин, андеша ва арзишҳои инсонсоз зинда аст. Сада ҳамзамон ҷашни илм ва таҷрибаи зиндагист: мардум аз қадим медонистанд, ки оташ чӣ қадар барои рӯзгор муҳим аст — барои гармӣ, равшанӣ, пухтупаз ва муҳофизат. Аз ҳамин сабаб, Сада рамзи қадршиносии неъматҳои табиат ва масъулияти инсон дар истифодаи дурусти онҳост.

Имрӯз таҷлили Сада метавонад боз ҳам маърифатноктар гардад: баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ, намоишҳои мардумӣ, ҳунарҳои қадима, лексияҳо дар бораи таърихи ҷашн ва ҷойгоҳи он дар тамаддуни ниёгон. Вақте ки мо чунин ҷашнҳоро бо маънӣ ва муҳтаво таҷлил мекунем, на танҳо расму ойинро нигоҳ медорем, балки руҳи ваҳдату ифтихорро дар ҷомеа қавӣ мегардонем. Оташ дар Сада танҳо шуъла нест — он рамзи зиндагии боғайрат, қалби гарм, нияти нек ва иродаи устувор аст.

Пас, Иди Сада ба ҳар як тоҷик паём медиҳад: дар дил рӯшноӣ нигоҳ дор, аз сармо наҳарос, ба фардо бо умед назар кун ва пайванди худро бо фарҳанги ниёгон мустаҳкам соз. Зеро миллате, ки ҷашнҳои худро зинда нигоҳ медорад, таърихи худро эҳтиром мекунад ва рӯҳи худро гум намекунад.

Сада муборак бод — ҷашни рӯшноӣ, гармиву ваҳдат, умеду эҳё!

Шӯҳрат Усмонов,

устоди ДПДТТ ба номи

академик Муҳаммад Осимӣ

дар шаҳри Хуҷанд